Wanneer is een zzp’er eigenlijk een werknemer?

Een zzp’er is feitelijk een werknemer wanneer er sprake is van een gezagsverhouding, een verplichting om het werk persoonlijk uit te voeren en een tegenprestatie in de vorm van loon. Zijn deze drie elementen aanwezig, dan kwalificeert de arbeidsrelatie juridisch als een arbeidsovereenkomst, ongeacht hoe partijen de samenwerking hebben omschreven of vastgelegd. Voor uitzendbureaus en intermediairs is dit onderscheid in 2026 relevanter dan ooit, zeker nu de handhaving op schijnzelfstandigheid is aangescherpt. Dit artikel beantwoordt de meest gestelde vragen over de grens tussen zzp en dienstverband.

Neem contact op

Welke criteria bepalen of iemand werknemer is?

Of iemand werknemer is, hangt af van drie wettelijke criteria: arbeid (de persoon verricht daadwerkelijk werk), loon (daar staat een betaling tegenover) en een gezagsverhouding (de opdrachtgever bepaalt hoe, waar en wanneer het werk wordt uitgevoerd). Zijn alle drie aanwezig, dan is er juridisch gezien een arbeidsovereenkomst, ook als er een zzp-contract is getekend.

De Hoge Raad heeft in het Deliveroo-arrest bevestigd dat niet de intentie van partijen, maar de feitelijke situatie bepalend is. Rechters kijken naar de totale context van de samenwerking. Relevante factoren zijn onder andere:

Werkt de persoon uitsluitend of grotendeels voor één opdrachtgever?
Draagt de persoon zelf ondernemersrisico, zoals het risico op wanbetaling of aansprakelijkheid?
Kan de persoon het werk laten uitvoeren door iemand anders (vervangbaarheid)?
Heeft de persoon meerdere opdrachtgevers en investeert hij in zijn eigen onderneming?

Een zzp-contract op papier biedt dus geen garantie. De praktijk weegt zwaarder dan de contractvorm.

Wat is een gezagsverhouding en waarom is het doorslaggevend?

Een gezagsverhouding betekent dat de opdrachtgever instructies kan geven over hoe, waar en wanneer het werk wordt uitgevoerd, en dat de opdrachtnemer die instructies moet opvolgen. Dit element is doorslaggevend omdat het het fundamentele verschil markeert tussen een zelfstandige die een resultaat levert en een werknemer die arbeid verricht onder leiding van een ander.

In de praktijk is een gezagsverhouding niet altijd zwart-wit. Signalen die wijzen op gezag zijn:

De opdrachtgever bepaalt de werktijden of het werkrooster
De opdrachtnemer werkt op de locatie van de opdrachtgever met diens materialen
Er is sprake van functioneringsgesprekken of beoordelingen
De opdrachtnemer is ingebed in de organisatiestructuur van het bedrijf

Zelfs als een zzp’er formeel vrij is in zijn werkwijze, maar in de dagelijkse praktijk volledig meedraait in de organisatie, kan een rechter of de Belastingdienst toch een gezagsverhouding vaststellen.

Wanneer spreekt de Belastingdienst van schijnzelfstandigheid?

De Belastingdienst spreekt van schijnzelfstandigheid wanneer iemand als zzp’er werkt, maar de arbeidsrelatie in de praktijk voldoet aan de kenmerken van een dienstverband. Dat betekent: er is feitelijk sprake van gezag, persoonlijke arbeid en loon, maar de samenwerking is bewust of onbewust als zelfstandige opdracht vormgegeven om loonbelasting en sociale premies te vermijden.

Vanaf 1 januari 2025 handhaaft de Belastingdienst actief op schijnzelfstandigheid, na jaren van gedoogbeleid. Concreet let de Belastingdienst op:

De mate van zelfstandigheid in de uitvoering van het werk
Of de zzp’er ondernemersrisico loopt
Of er sprake is van meerdere opdrachtgevers
Of de zzp’er investeert in zijn eigen bedrijf en zichtbaar naar buiten treedt als ondernemer

Goedgekeurde modelovereenkomsten bieden enige bescherming, maar alleen als de feitelijke samenwerking ook echt overeenkomt met wat er in het contract staat.

Wat zijn de risico’s voor uitzendbureaus bij verkeerde kwalificatie?

Als een uitzendbureau of intermediair een zzp’er inzet die achteraf als werknemer wordt gekwalificeerd, zijn de financiële en juridische gevolgen aanzienlijk. De Belastingdienst kan naheffingen loonbelasting en premies opleggen, soms met terugwerkende kracht over meerdere jaren. Daarnaast kan de schijnzelfstandige aanspraak maken op arbeidsrechtelijke bescherming.

Concrete risico’s zijn:

Naheffingen loonheffingen en werknemerspremies
Boetes bij opzet of grove nalatigheid
Aanspraken op loondoorbetaling bij ziekte
Recht op ontslagbescherming en transitievergoeding
Reputatieschade bij klanten en kandidaten

Voor uitzendbureaus die meerdere zzp’ers inzetten, kan één verkeerde kwalificatie een kettingreactie veroorzaken waarbij de Belastingdienst de gehele constructie onder de loep neemt. Een payrolloplossing kan in dergelijke gevallen uitkomst bieden.

Hoe beoordeel je een arbeidsrelatie correct voordat je iemand inhuurt?

Een correcte beoordeling van een arbeidsrelatie begint met een feitelijke analyse van de werksituatie, niet met het lezen van het contract. Stel jezelf de vraag: hoe ziet de samenwerking er in de dagelijkse praktijk uit? Geef je instructies over de werkwijze, de werktijden of de locatie? Dan is de kans op een gezagsverhouding reëel.

Een praktische aanpak om een arbeidsrelatie correct te beoordelen:

Breng de feitelijke situatie in kaart: Wie bepaalt hoe het werk wordt uitgevoerd?
Check het ondernemerschap: Heeft de zzp’er meerdere opdrachtgevers en eigen bedrijfsrisico?
Toets aan de criteria: Zijn arbeid, loon en gezag alle drie aanwezig?
Gebruik een goedgekeurde modelovereenkomst: En zorg dat de praktijk overeenkomt met de overeenkomst.
Leg afspraken schriftelijk vast: Inclusief de vrijheid van de zzp’er in de uitvoering.

Twijfel je? Laat de arbeidsrelatie beoordelen door een specialist voordat je iemand inhuurt. Achteraf corrigeren is altijd duurder dan vooraf goed regelen.

Wat verandert er door de Wtta voor uitzendbureaus?

De Wet toelating terbeschikkingstelling van arbeidskrachten (Wtta) introduceert een verplicht toelatingsstelsel voor uitzendbureaus en andere bedrijven die mensen uitlenen. De wet geldt vanaf 1 januari 2027. Vanaf die datum mag je alleen nog werknemers uitlenen als je bedrijf is goedgekeurd door de Nederlandse Autoriteit Uitleenmarkt (NAU). Zonder toelating mogen inleners geen gebruik meer maken van jouw diensten. De Wtta geldt niet voor het uitlenen van collega’s binnen hetzelfde bedrijf of binnen een concern.

Voor uitzendbureaus betekent de Wtta concreet:

Je moet je vóór 1 januari 2027 aanmelden bij de NAU. Van 1 november 2026 tot en met 31 december 2026 kunnen uitleners zich aanmelden voor de overgangsregeling.
De NAU laat onderzoeksbureaus controleren of je je aan de regels houdt. Voldoe je daaraan, dan ontvang je een certificaat en kom je in een openbaar register te staan.
Je moet een Verklaring Omtrent Gedrag (VOG) inleveren: een VOG als persoon bij een eenmanszaak, of een VOG voor de rechtspersoon bij bijvoorbeeld een bv.
Je moet aantonen dat je het wettelijk minimumloon betaalt en het principe van gelijk loon voor gelijk werk naleeft voor uitgeleende medewerkers met een vast contract.
Je moet een waarborgsom van 100.000 euro betalen. Na vier jaar aantoonbaar goed gedrag krijg je dit bedrag terug. Kun je bewijzen dat je bedrijf al vier jaar netjes aan de regels voldoet — bijvoorbeeld via een schone verklaring van de Belastingdienst en vier jaar inschrijving bij KVK — dan hoef je soms geen waarborgsom te betalen.
Inleners mogen vanaf 1 januari 2027 alleen nog samenwerken met uitleners die in het NAU-register staan.
Vanaf 1 januari 2028 handhaaft de Nederlandse Arbeidsinspectie de Wtta actief. Sta je dan niet in het register, dan riskeer je een boete.

Tot 1 januari 2028 houdt KVK nog de Waadi-gegevens bij in het Handelsregister. Heb je een uitzendbureau of ga je personeel uitlenen, dan moet je deze gegevens via de KVK-formulieren doorgeven. Vanaf 1 januari 2028 verhuist deze informatie naar het openbare Wtta-register van de NAU. Na die datum hoef je geen Waadi-gegevens meer bij KVK op te geven en verdwijnt ook de Waadi-check voor inleners van de KVK-website.

De Wtta vergroot de druk op uitzendbureaus om hun administratie en compliance volledig op orde te hebben. Bureaus die nu al investeren in correcte processen, staan straks sterker.

Hoe wij helpen met correcte kwalificatie en compliance

De grens tussen zzp en dienstverband is soms dun, en de gevolgen van een verkeerde kwalificatie zijn groot. Wij helpen uitzendbureaus en intermediairs om hun arbeidsrelaties correct in te richten en te administreren, zodat je nooit voor verrassingen staat.

Wat wij voor je doen:

Volledige contractadministratie die aansluit op de geldende wet- en regelgeving, inclusief de Wtta
Correcte toepassing van cao’s en loonheffingen, afgestemd op de feitelijke arbeidsrelatie
Signalering van risico’s rondom schijnzelfstandigheid voordat ze een probleem worden
Procesoptimalisatie van contractbeheer, urenregistratie en salarisadministratie
Begeleiding bij inspecties en complexe vragen over wetgeving en compliance

Wil je weten of jouw arbeidsrelaties correct zijn ingericht en of jouw bureau klaar is voor de Wtta? Neem contact op met UWD en wij kijken samen met je naar de situatie.